Bitcoin và câu chuyện “siêu lạm phát” từ lớp mẫu giáo năm 1971

Một ký ức mẫu giáo được dùng để giải thích lạm phát

Trong một bài viết đăng trên Bitcoin Magazine, tác giả Alex von Frankenberg kể lại một trải nghiệm thời mẫu giáo, vào khoảng năm 1971 hoặc 1972, để minh họa khái niệm lạm phát theo cách rất đời thường. Khi đó, giáo viên trong lớp lập một hệ thống khen thưởng nhằm khuyến khích trẻ cư xử tốt. Mỗi học sinh có tên trên một bảng lớn; hành vi tích cực được đánh dấu bằng chấm đen, còn vi phạm quy tắc bị ghi chấm đỏ.

Sau đó, lớp học bổ sung một phần thưởng mới cho những hành vi đặc biệt tốt: một mảnh vải nhỏ. Với trẻ em trong lớp, mảnh vải này có giá trị hơn cả thứ hạng trên bảng điểm vì nó hữu hình, có thể mang theo và thể hiện “địa vị” ngay cả khi chơi ngoài sân cát.

Theo tác giả, một hệ thống trao đổi tự phát nhanh chóng hình thành. Một mảnh vải có thể đổi lấy một xô cát đã được sàng; hai mảnh vải có thể đổi lấy một viên kẹo. Nói cách khác, trẻ em bắt đầu trao đổi công sức lao động, biểu tượng địa vị và đồ ngọt thông qua một vật trung gian.

Khi nguồn cung tăng, giá trị suy giảm

Câu chuyện thay đổi khi một giáo viên mới xuất hiện và phát mảnh vải rộng rãi hơn nhiều. Quy tắc phân phối bị thay đổi, khiến số lượng mảnh vải trong lớp tăng nhanh. Kết quả là cùng một viên kẹo trước đây chỉ cần hai mảnh vải, nay cần đến bốn mảnh.

Một số học sinh phàn nàn vì những mảnh vải mà họ “kiếm được” trước đó trở nên kém giá trị. Tuy nhiên, thay vì nguồn cung được kiểm soát, mảnh vải lại tiếp tục được phát nhiều hơn. Cuối cùng, ai cũng có thể lấy bao nhiêu tùy thích; các mảnh vải xuất hiện khắp nơi và không còn ai muốn trao đổi chúng nữa.

Tác giả gọi trải nghiệm đó là một dạng “siêu lạm phát” trong lớp mẫu giáo: một vật từng có giá trị trao đổi đã trở nên vô giá trị khi nguồn cung bị mở rộng quá mức và quy tắc phân phối không còn đáng tin cậy.

Liên hệ với tiền pháp định và các quy tắc khó duy trì

Từ câu chuyện trên, bài viết chuyển sang so sánh với hệ thống tiền pháp định. Theo lập luận của tác giả, tiền pháp định cũng có các quy tắc, nhưng vấn đề nằm ở việc không phải lúc nào các quy tắc đó cũng được tuân thủ hoặc thực thi nhất quán.

Bài viết nêu ví dụ về Ngân hàng Trung ương châu Âu và các tranh luận liên quan đến việc mua trái phiếu chính phủ. Tác giả cũng đề cập Hiệp ước Maastricht và Hiệp ước Ổn định và Tăng trưởng của Liên minh châu Âu, trong đó đặt giới hạn thâm hụt ngân sách của các nước thành viên ở mức 3% GDP, kèm theo một số ngoại lệ.

Theo bài viết, trong giai đoạn 2000-2010, các tiêu chí ổn định này nhiều lần bị vi phạm bởi một số quốc gia, bao gồm Hy Lạp, Italy, Pháp và Đức, nhưng không có biện pháp trừng phạt chính thức nào được áp dụng. Tác giả cho rằng điều này cho thấy khó khăn trong việc duy trì kỷ luật tài khóa và tiền tệ khi các quyết định chịu ảnh hưởng của bối cảnh chính trị.

Lập luận của tác giả về Bitcoin

Trọng tâm của bài viết là sự đối lập giữa một hệ thống có thể thay đổi quy tắc và Bitcoin. Theo tác giả, điểm khác biệt của Bitcoin nằm ở việc các quy tắc cốt lõi của mạng lưới, bao gồm cơ chế phát hành và giới hạn nguồn cung, không thể bị một cá nhân hay tổ chức đơn lẻ tùy ý sửa đổi.

Bài viết lập luận rằng khi nguồn cung tiền pháp định như USD, EUR hoặc GBP tăng theo thời gian, sức mua của đồng tiền có thể suy giảm. Tác giả nêu quan điểm rằng đồng USD đã mất phần lớn giá trị trong hơn một thế kỷ qua, và đồng bảng Anh cũng trải qua quá trình mất giá tương tự so với nguồn gốc lịch sử gắn với bạc.

Kết luận của tác giả là: khi một vật trung gian trao đổi bị phát hành ngày càng nhiều, người nắm giữ nó có nguy cơ mất tài sản theo thời gian. Trong khi đó, theo cách nhìn của bài viết, Bitcoin được thiết kế để hạn chế rủi ro này thông qua bộ quy tắc cố định và mô hình không do một bên trung tâm kiểm soát.