BIP110 – Softfork Bitcoin muốn kiểm duyệt dữ liệu 'rác' và lý do thất bại

BIP110 là gì?

BIP110, còn gọi là Reduced Data Temporary Softfork, là đề xuất do @dathon_ohm khởi xướng, thu hút nhiều tranh luận trong cộng đồng Bitcoin trong khoảng một năm qua. Ý tưởng cốt lõi của đề xuất này là một số giao dịch Bitcoin đang "vi phạm nguyên tắc mạng lưới" vì các script khóa hoặc mở khóa của chúng có thể được diễn giải theo nhiều cách ngoài phạm vi Bitcoin script thuần túy — điển hình là các giao dịch liên quan đến Ordinals hay OP_RETURN.

Lập luận phản bác từ góc độ nguyên tắc

Theo nhà phát triển Brandon Black, Bitcoin là một sổ cái mở và chống kiểm duyệt: bất kỳ ai sẵn sàng trả đủ phí đều có quyền ghi vào mạng lưới. Đây chính là điểm khác biệt cốt lõi của Bitcoin so với mọi hệ thống sổ cái khác.

Black lập luận rằng không có sự phân biệt thực chất nào giữa giao dịch "tiền tệ" và "phi tiền tệ" trên Bitcoin. Mọi giao dịch đều hoạt động theo cùng một cơ chế: thỏa mãn điều kiện của locking script để tiêu thụ UTXO đầu vào và tạo UTXO đầu ra. Việc một số giao dịch có script lớn hơn hay nhỏ hơn không phải là vấn đề của node operator hay người dùng khác.

Tương tự như vàng — kim loại này vừa là tài sản tiền tệ vừa được dùng trong công nghiệp và trang sức. Chính những thuộc tính làm vàng trở thành tiền tốt cũng khiến nó hữu ích trong các lĩnh vực khác. Bitcoin cũng vậy.

Những hạn chế kỹ thuật BIP110 đề xuất

Về mặt kỹ thuật, BIP110 sẽ:

• Giới hạn kích thước locking script
• Hạn chế số lượng alternative script trong taproot
• Vô hiệu hóa taproot annex
• Xóa bỏ tất cả các phiên bản witness và tapscript có thể nâng cấp
• Loại bỏ các opcode nâng cấp trong tapscript
• Vô hiệu hóa OP_IF và OP_NOTIF trong tapscript

Các hạn chế này áp dụng cho UTXO được tạo trong khoảng 52.414 block (~1 năm) sau khi kích hoạt.

Đáng chú ý hơn, BIP110 đề xuất ngưỡng tín hiệu sẵn sàng của miner chỉ 55% — thấp hơn đáng kể so với mức 90% hoặc hơn trong các softfork có tín hiệu miner trước đây. Nếu ngưỡng này không đạt được trước block 961.632, các node thực thi BIP110 sẽ từ chối block không phát tín hiệu để ép buộc kích hoạt — toàn bộ lộ trình chưa đầy 9 tháng kể từ khi BIP được gán số.

Tại sao đề xuất này đã thất bại?

Black chỉ ra một nghịch lý căn bản: ngay cả khi BIP110 được thông qua, những người dùng Ordinals và các ứng dụng tương tự đã cập nhật phần mềm của họ để tiếp tục hoạt động bình thường. Đây là kết quả hoàn toàn có thể dự đoán trước, vì về mặt kỹ thuật không thể kiểm soát cách người dùng bên ngoài diễn giải dữ liệu trên một sổ cái công khai.

Trên thực tế, các thợ đào đã bác bỏ rõ ràng BIP110. Nhiều tiếng nói từ cộng đồng lập trình viên, nhà đầu tư và doanh nghiệp cũng lên tiếng phản đối. Theo Black, thất bại của BIP110 cuối cùng lại giúp củng cố tính bền vững của cơ chế đồng thuận Bitcoin — minh chứng rằng mạng lưới đủ vững chắc để kháng cự những thay đổi thiếu sự đồng thuận hệ sinh thái.

Kết luận

BIP110 đặt ra câu hỏi quan trọng về ranh giới giữa việc bảo vệ nguyên tắc Bitcoin và kiểm duyệt cách người dùng tương tác với mạng lưới. Nhà phân tích Brandon Black kết luận rằng giao thức hiện tại của Bitcoin — với các giới hạn kích thước block và chữ ký đã có từ những ngày đầu — đã đủ để kiểm soát chi phí xác thực, và BIP110 chỉ là nỗ lực làm điều bất khả thi trên một lộ trình thiếu trách nhiệm.