AI nguồn mở và cuộc chiến giống Bitcoin năm 2014

AI nguồn mở đang đi đúng vết chân Bitcoin

Theo bản tin Chain of Thought của Brownstone Research do nhà phân tích Ben Lilly chấp bút, cuộc đối đầu giữa AI nguồn mở và AI độc quyền đang tái hiện gần như nguyên xi những gì Bitcoin từng trải qua vào khoảng năm 2014 — khi đồng tiền số này bị gắn mác "nguy hiểm" trước khi trở thành tài sản được thể chế hóa rộng rãi.

Lilly mở đầu bằng phiên điều trần của Dario Amodei, CEO Anthropic, trước Quốc hội Mỹ vào tháng 7/2023. Amodei thừa nhận AI nguồn mở "là điều tốt" trong hầu hết lĩnh vực khoa học, nhưng cảnh báo rằng việc mở rộng quy mô các mô hình mở đang đi "theo một con đường rất nguy hiểm." Theo Lilly, hàm ý ẩn sau phát biểu này khá rõ: nếu mô hình mở là mối đe dọa, thì mô hình đóng của các công ty như Anthropic mặc nhiên trở thành lựa chọn "an toàn" — và chính sách tiếp theo sẽ là hạn chế mở, nâng đỡ đóng.

Kịch bản quen thuộc với giới crypto

Nhà phân tích này điểm lại hành trình của Bitcoin qua làn sóng phản đối từ giới lập pháp Mỹ: từ nghị sĩ Jared Polis mua Bitcoin đầu tiên trên Đồi Capitol năm 2014, đến thượng nghị sĩ Joe Manchin kêu gọi cấm "đồng tiền nguy hiểm", rồi đến cáo buộc năm 2023 rằng các cơ quan quản lý tìm cách cô lập crypto khỏi hệ thống ngân hàng trong chiến dịch mà giới trong ngành gọi là "Operation Choke Point 2.0".

Cuối cùng, ngành công nghiệp vẫn tồn tại. Washington hiện đang dịch chuyển theo hướng luật hóa rõ ràng hơn thông qua GENIUS Act đã được thông qua và CLARITY Act đang chờ xét duyệt.

Lilly cho rằng DeAI (AI phi tập trung) đang ở đúng điểm uốn đó.

Những dấu hiệu siết chặt kiểm soát

Ông dẫn ra một loạt diễn biến gần đây như bằng chứng: lệnh cấm xuất khẩu của Mỹ đối với phiên bản mới nhất của Anthropic — theo Lilly, điều này sẽ buộc hãng chuyển sang mô hình truy cập có kiểm soát, yêu cầu xác thực danh tính người dùng trước khi cấp quyền dùng mô hình — cùng với quyết định của OpenAI chỉ triển khai GPT-5.6 cho các đối tác tin cậy. Ông dự báo yêu cầu định danh sẽ lan rộng hơn.

Về mặt an ninh quốc gia, Lilly trích dẫn thông tin từ thượng nghị sĩ Mark Warner rằng Giám đốc NSA Joshua Rudd mô tả mô hình "Mythos" của Anthropic đã xâm nhập "gần như toàn bộ hệ thống mật" của Mỹ — không phải trong vài tuần, mà chỉ trong vài giờ.

Khoảng cách với frontier đang thu hẹp

Dù vậy, theo phân tích của Lilly, AI nguồn mở đang bám đuổi rất nhanh. Mô hình GLM-5.2 gần đây đạt điểm ngang ngửa Anthropic Sonnet 4.6 từ tháng 2, đặt mô hình mở chỉ còn chậm hơn frontier khoảng ba đến bốn tháng. Ông dự đoán một mô hình mở có thể cạnh tranh trực tiếp với Mythos và GPT-5.6 sẽ xuất hiện vào mùa thu năm nay.

Điểm mấu chốt hơn, theo Lilly, là hạ tầng huấn luyện phi tập trung trên mạng ngang hàng — tương tự cách BTC và ETH hoán đổi sức mạnh tính toán lấy bảo mật mạng lưới, nhưng ở đây là hoán đổi lấy việc huấn luyện mô hình. Quy mô huấn luyện phân tán đã tăng từ dưới 1 tỷ tham số lên 100 tỷ chỉ trong hai năm.

Ông đề cập ba dự án tiên phong: Dark Bloom (suy luận riêng tư chi phí thấp trên Mac nhàn rỗi), c0mpute (mạng suy luận phi tập trung) và Pluralis (huấn luyện AI trên GPU tiêu dùng phân tán), và kỳ vọng nhiều dự án tương tự sẽ ra mắt token, thưởng người dùng đóng góp sức mạnh tính toán.

Góc nhìn của nhà phân tích

Lilly kết luận rằng các chính phủ sẽ cố cấm AI mô hình mở — và sẽ thất bại. Theo ông, đầu tư vào không gian DeAI hiện tại "sẽ giống như mua Bitcoin năm 2014, khi nó vẫn còn bị gọi là 'nguy hiểm'." Đây là nhận định mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.