Trung Quốc ưu tiên việc làm có thể hạn chế tiềm năng năng suất từ AI

Bối cảnh chính sách

Trung Quốc đang theo đuổi một cách tiếp cận thận trọng trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào nền kinh tế. Thay vì đẩy mạnh tự động hóa ồ ạt, Bắc Kinh đặt ưu tiên cao nhất cho việc bảo vệ và duy trì việc làm cho người lao động. Chính sách này phản ánh lo ngại về tỷ lệ thất nghiệp nội địa cũng như tác động xã hội rộng lớn hơn khi robot và thuật toán thay thế con người trong nhiều ngành nghề.

Rủi ro về năng suất

Theo các nhà phân tích, chiến lược "lấy việc làm làm ưu tiên" (job-first) có thể tạo ra rào cản đáng kể đối với mức tăng năng suất thực tế từ AI. Cụ thể:

• Hạn chế tốc độ triển khai: Các doanh nghiệp có thể phải chờ đợi sự cho phép hoặc tự giới hạn quy mô tự động hóa để tránh sa thải hàng loạt.
• Chi phí vận hành cao hơn: Việc duy trì lực lượng lao động song song với hệ thống AI làm tăng chi phí sản xuất.
• Giảm tính cạnh tranh quốc tế: Trong khi các quốc gia khác tận dụng tối đa AI để nâng cao hiệu quả, Trung Quốc có nguy cơ tụt hậu về năng suất lao động tổng thể.

Khoảng cách năng lực và ứng dụng

Một vấn đề đáng chú ý được nêu ra là khoảng cách giữa năng lực công nghệ AI (capability) và mức tăng năng suất thực tế (productivity gains) có thể ngày càng bị kéo giãn. Trung Quốc đã chứng minh năng lực nghiên cứu và phát triển AI hàng đầu thế giới, với các mô hình ngôn ngữ lớn, hệ thống nhận diện hình ảnh và công nghệ tự hành đạt trình độ quốc tế. Tuy nhiên, nếu chính sách hạn chế việc đưa các ứng dụng này vào sản xuất thực tế, thành tựu nghiên cứu sẽ không được chuyển hóa thành giá trị kinh tế tương xứng.

So sánh với các nền kinh tế khác

Trong khi đó, nhiều nền kinh tế phát triển đang đẩy nhanh tốc độ ứng dụng AI vào doanh nghiệp. Các ngành tài chính, sản xuất và dịch vụ tại Mỹ, Liên minh châu Âu và một số quốc gia châu Á khác đã ghi nhận mức tăng năng suất đáng kể nhờ tự động hóa. Trung Quốc, dù dẫn đầu về nghiên cứu, có thể không tận dụng được lợi thế đó nếu chính sách việc làm tiếp tục chi phối quyết định triển khai công nghệ.

Tác động lan rộng

Quyết định này cũng có thể ảnh hưởng đến thị trường lao động trong các ngành công nghệ. Các kỹ sư và chuyên gia AI tại Trung Quốc có thể phải đối mặt với môi trường mà ứng dụng thực tế bị thu hẹp, dẫn đến nguy cơ chảy máu nhân tài hoặc chuyển hướng nghiên cứu sang các thị trường có chính sách mở hơn.

Đánh giá tổng quan

Câu chuyện của Trung Quốc phản ánh một nghịch lý phổ biến trong thời đại chuyển đổi số: làm thế nào để cân bằng giữa bảo vệ việc làm và khai thác tối đa công nghệ mới. Không có lời giải đáp đơn giản cho bài toán này, và mỗi quốc gia đều đang tìm cách định vị lại trong cuộc cạnh tranh năng suất toàn cầu.