Lộ trình 'Lean Ethereum' của Vitalik vấp phải tranh luận về tiến độ

Vitalik công bố lộ trình tái thiết kế toàn diện Ethereum

Vitalik Buterin vừa trình bày Lean Ethereum — một bản thiết kế lại toàn diện mà ông mô tả là lần tiến hóa lớn thứ ba của mạng lưới, sau sự kiện Merge năm 2022. Kế hoạch được chia sẻ dưới dạng bản thảo công khai mang tên "strawmap" của Ethereum Foundation, với lộ trình triển khai kéo dài 3-4 năm và chạm đến hầu hết các thành phần cốt lõi của giao thức.

Buterin nhận định đây là nỗ lực đầy tham vọng nhưng rủi ro thấp, khi gần như toàn bộ các thành phần lớn sẽ được thay thế.

Những thay đổi cốt lõi trong Lean Ethereum

Recursive STARKs đứng ở trung tâm của lộ trình. Hệ thống bằng chứng mật mã này sẽ xác thực chuỗi khối thay vì bắt mỗi node phải thực thi lại toàn bộ giao dịch. Buterin muốn tích hợp loại bằng chứng này như một thành phần giao thức cốt lõi.

Bảo mật lượng tử cũng được nâng lên ưu tiên hàng đầu. Lộ trình thay thế các thuật toán mật mã dễ bị tấn công bởi máy tính lượng tử bằng các sơ đồ dựa trên hàm băm (hash-based), được thiết kế để tồn tại lâu dài. Hướng đi này phù hợp với tiêu chuẩn mà NIST — cơ quan tiêu chuẩn Mỹ — đã hoàn thiện vào năm 2024 cho mã hóa hậu lượng tử.

Thay đổi có tính phá vỡ nhất nhắm vào cách Ethereum lưu trữ dữ liệu. Buterin đề xuất bổ sung một kiểu trạng thái mới có khả năng mở rộng lên đến 100 TB vào năm 2030. Việc chuyển đổi một token ERC-20 hay NFT sang định dạng này có thể giảm phí giao dịch hơn 10 lần. Các ứng dụng phức tạp như sàn giao dịch phi tập trung (DEX) sẽ không bị ảnh hưởng. Bảo mật riêng tư cũng được nâng lên thành mục tiêu cấp độ giao thức, tiếp nối định hướng mà Buterin đã thúc đẩy gần đây.

Về gần hạn, nâng cấp Glamsterdam sắp tới dự kiến sẽ tăng giới hạn gas. Buterin cũng cho biết fork Hegoтá sắp đến có khả năng là fork cuối cùng trước khi kỷ nguyên Lean chính thức bắt đầu.

Tranh luận nội bộ về tiến độ

Lịch trình 3-4 năm lập tức vấp phải phản ứng ngay trong nội bộ. Dankrad Feist — nhà nghiên cứu của Ethereum Foundation, người gắn tên mình với công trình danksharding — khen ngợi tầm nhìn nhưng cho rằng tiến độ đề xuất là quá chậm.

"STF được chứng minh đầy đủ và mở rộng lên Gigagas với tốc độ hoàn kết tính bằng giây là điều rất hứng khởi! Nhưng 3-4 năm là quá chậm... Tôi cho rằng chúng ta có thể tham vọng hơn và hoàn thành trong khoảng 1 năm. Điều này hoàn toàn khả thi với LLM hiện nay," theo Dankrad Feist.

Lý do Feist đặt cược vào AI không phải là thiểu số. Chính bản strawmap cũng thừa nhận rằng nghiên cứu được AI tăng tốc có thể rút ngắn lịch trình.

Một số tiếng nói khác lại thận trọng hơn, cho rằng Ethereum Foundation nên đặt kỳ vọng thấp để tránh thất vọng. Quan điểm đối lập cho rằng hứa ít chỉ dẫn đến làm ít.

Bối cảnh: ETH và áp lực từ thị trường

Lộ trình được công bố chỉ vài tuần sau khi Ethereum Foundation thực hiện đợt cắt giảm nhân sự khoảng 20% lực lượng lao động (54 vị trí) và chuyển sang mô hình ngân sách theo kiểu quỹ tín thác (endowment).

ETH đã giảm khoảng 41% trong năm 2026, hiện giao dịch quanh mức 1.760 USD. Theo phân tích của BeInCrypto, giá thị trường hiện đang phản ánh tâm lý chờ đợi kết quả thực tế, không phải lời hứa.

Bản strawmap vẫn là dự thảo, chưa phải lịch trình chính thức.